Μια ανασκόπηση της ιστορίας του νταφ στο Ιράν

Το νταφ (daf) είναι ένα από τα κρουστά όργανα του Ιράν και αποτελεί πνευματικό όργανο, επειδή στα παλιά χρόνια το όργανο αυτό παιζόταν μόνο στους τεκέδες και στα χανακάχ του Κουρδιστάν. Ο ήχος αυτού του παλιού οργάνου μεταφέρει τις προσευχές των πνευματικά αφοσιωμένων του σουφικού δρόμου. Στην αναζήτησή του για το νταφ, ο συγγραφέας διαπίστωσε ότι (πριν από την είσοδο του νταφ στην ιρανική μουσική των τριών τελευταίων δεκαετιών) πουθενά αλλού εκτός από το Κουρδιστάν δεν βρέθηκε η κοιτίδα του οργάνου.

Το όργανο αυτό χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον πατέρα μου, τον καθηγητή Hasan Kamkar, στο Κουρδιστάν, σε ένα σχήμα του τομέα πολιτισμού και τεχνών, και έπειτα, το έτος 1353 (1974), εγώ ο ίδιος έπαιξα με αυτό το όργανο στο Μουσικό Σχήμα Seyda. Στην πραγματικότητα, από αυτό το σημείο και μετά βλέπουμε την ανάπτυξη αυτού του οργάνου.

Μετά από εκείνη την εποχή, η χρήση του νταφ αυξανόταν εκθετικά στην ιρανική μουσική, σε σημείο που σήμερα το συναντάμε στην πλειονότητα της παραδοσιακής ιρανικής μουσικής, στη λαϊκή μουσική, ακόμη και σε συμφωνικές ορχήστρες, καθώς και στην ποπ μουσική. Ανατρέχοντας στην εποχή που το παίξιμό του ήταν σπάνιο, γίνομαι μάρτυρας της αυξανόμενης έλξης που ασκεί σήμερα το όργανο αυτό στους νέους μουσικούς, και με όλο μου το είναι νιώθω ικανοποιημένος και συγκινημένος, γιατί θα ήταν κρίμα ο γλυκός ήχος αυτού του οργάνου να μένει αποκλειστικά στις σκοτεινές γωνιές των δερβίσηδων του Σαναντάτζ.

Ορισμένοι πιστεύουν ότι το νταφ δεν είχε καμία θέση στην ιστορία της παραδοσιακής μας μουσικής του παρελθόντος, ενώ άλλοι λένε ότι, με την παρουσία του ισχυρού οργάνου τομπάκ, η χρήση του νταφ είναι περιττή και ότι η ύπαρξή του έκανε λιγότερο σημαντική την παρουσία του τομπάκ. Η αλήθεια όμως είναι ότι οι ρίζες του νταφ βρίσκονται στη βαθιά αρχαιότητα, ενώ η καταγωγή του τομπάκ δεν φτάνει πιο πίσω από 400 χρόνια πριν.

Ελπίζω όσα αναφέρονται εδώ να μην παρεξηγηθούν ως προσωπική μου άποψη: ο ίδιος θεωρούμαι εκτελεστής και θαυμαστής του τομπάκ. Στην πραγματικότητα, η ζωγραφική, τα έργα τέχνης αλλά και η ποίηση δείχνουν όλα την ισχυρή παρουσία του νταφ, και σε κανένα από αυτά τα έργα δεν γίνεται λόγος για την παρουσία του τομπάκ στην αρχαία ιστορία της μουσικής.

Η απουσία του οργάνου νταφ έως και τα τελευταία 25 χρόνια δεν οφείλεται σε άγνοια που προκλήθηκε από την ιστορία της μουσικής ή από τη διάθεση των μουσικών, αλλά στις δυνάμεις της ίδιας της ιστορίας.

Με λίγα λόγια, η μουσική έζησε αποτραβηγμένη σε αυτή την περίοδο και πέρασε αυτόν τον φοβερό καιρό με μυστική υπομονή.

Καμάντσε (kamance) βρήκε τον δρόμο του στις τελετουργικές γιορτές του Λορεστάν, το τανμπούρ ήταν σύντροφος των σούφι της Κερμανσάχ, το νακαρέ, το ταμπλ, η κάρνα και η σόρνα έδιναν χρώμα και ζωή στις τελετές πένθους, ενώ το νταφ και το σεμσάλ ήταν η πνοή των δερβίσηδων από τα χανακάχ (σουφικούς οίκους) του Κουρδιστάν. Εκείνα τα χρόνια, τα όργανα είτε ξεχνιούνταν είτε παίζονταν κρυφά σε διάφορες περιοχές είτε περνούσαν από τον έναν μουσικό στον επόμενο, προς τις νέες γενιές. Το νταφ κατείχε τόσο υψηλή θέση κοντά στους δερβίσηδες, ώστε όταν έσκιζε το δέρμα του πίστευαν πως το νταφ είχε γίνει πλέον νταφ μάρτυρας.

Για άλλη μια φορά, η συγγραφή της ιστορίας του νταφ απαιτεί μια άλλη ευκαιρία. Θα αρκεστώ σε αυτό το σύντομο κείμενο, με την ελπίδα ότι στο μέλλον άλλοι θα συνεχίσουν την έρευνα για αυτό το σημαντικό ζήτημα.

Το άρθρο αυτό προέρχεται από το Μια ανασκόπηση της ιστορίας του νταφ στο Ιράν, του Bijan Kamkar