طبل اودو متوسط ساخت DOYEK مدل UDS1

سرامیکی
اندازهٔ کوچک
صداهای متفاوت در بخش‌های مختلف بدنه
سازنده: DOYEK
وزن: 1.5 کیلوگرم
عرض: 31 سانتی‌متر
قطر 23.5 سانتی‌متر
همراه با کیف پددار و حلقهٔ مشکی (دایره)

در برخی قبایل آفریقایی، هند و همچنین ایران، از کوزه‌های سفالی به‌عنوان ساز کوبه‌ای استفاده می‌شود. کوزهٔ سفالی که بخشی از آن خودصدا و بخشی بادی است، همان کوزه‌ای است که به‌طور سنتی برای حمل و نگهداری آب به کار می‌رفته، اما کارکرد ساز موسیقی را نیز داشته است. این ساز با وجود شکل ساده‌اش، توانایی چشمگیری در نواختن انواع ریتم‌ها دارد.

کوزه (ایران)
در بلوچستان، دو کوزه را همراه با یک سینی فلزی می‌نوازند. این ترکیب که کهن‌ترین ساز خودصدای بلوچستان است، «کوزک و تال» نام دارد. کوزه هرگز به‌تنهایی نواخته نمی‌شود، بلکه همیشه با سینی همراه است. نوازنده می‌تواند با ریختن آب در این کوزه‌های سفالی، زیر و بمی صدا را تغییر دهد.

کوزهٔ کرمان دوکی‌شکل و بدون دستگیره است. این کوزه‌ها در اندازه‌های کوچک و بزرگ برای همراهی آوازهای محلی ساخته می‌شوند. به دلیل ناهموار بودن کف، نوازنده از نگهدارنده‌های مخصوص استفاده می‌کند یا آن را با دست یا پا نگه می‌دارد.

از دیرباز کوزهٔ سفالی سفید در استان هرمزگان رایج بوده است. این کوزه که «جحله» نام دارد، کاملاً گرد و کروی است. برای نواختن جحله، کف یک دست به‌صورت عمودی بر دهانه ضربه می‌زند و دست دیگر بر بدنه. صدای دهانه بم و صدای بدنه نسبتاً خشک است. ترکیب این دو صدا شگفت‌انگیز است. جحله‌ها به‌تنهایی یا به‌صورت گروهی نواخته می‌شوند، اما هر نوازنده هرگز بیش از یک جحله را هم‌زمان به کار نمی‌برد. در جحله آب ریخته نمی‌شود، زیرا نیازی به تغییر زیر و بمی صدا نیست.

نیجریه (اودو)
واژهٔ «اودو» در زبان ایگبو (قبیله‌ای در جنوب شرقی نیجریه) هم به معنای سفال و هم به معنای صلح است. این ساز بسته به مناطق قبیله‌ای و مراسمی که در آن به کار می‌رود، در نیجریه نام‌های گوناگونی دارد. «آبانگ مبره» یا «کوزه‌ای برای نواختن» نامی است که عموماً به آن داده می‌شود. سفال و دیگر اشیای مقدس، واسطه‌ای برای ارواح، نیاکان و خدایان می‌شوند. ایگبوها در برابر آن‌ها نیایش می‌کنند و قربانی می‌دهند تا ارواح را خشنود کنند و از آن‌ها یاری و راهنمایی بخواهند. در این آیین‌ها، صدای بم و جادویی طبل‌های اودو را «صدای نیاکان» می‌دانند. به‌طور سنتی تنها زنان ایگبو اودو و دیگر ظروف سفالی را می‌سازند، زیرا سفالگری برای مردان بیش از حد خطرناک شمرده می‌شود. گِل مورد نیاز از مکان‌های مقدس گردآوری می‌شود. حضور مرد در آن مکان‌های پنهان تخلفی جدی به شمار می‌رفت و باعث ناتوانی جنسی او می‌شد. امروزه صدای کوزه‌های موسیقایی در کلیساها خدا را ستایش می‌کند، زیرا اکنون بیشتر ایگبوها مسیحی هستند. حتی مردانشان نیز بی‌هیچ ترسی آن را برای سرگرم کردن مخاطبان در بارها می‌نوازند.

هند (گاتام)
گاتام در زبان سانسکریت به معنای کوزه است و یکی از قدیمی‌ترین سازهای کوبه‌ای در موسیقی کارناتیک جنوب هند به شمار می‌رود. همتای آن در راجستان «مادگا» و «پانی ماتاقا» (کوزهٔ آب) نام دارد. اگرچه گاتام همان شکل کوزهٔ سفالی معمولی خانگی در هند را دارد، اما به‌طور ویژه برای نواخته شدن به‌عنوان ساز ساخته می‌شود.
نوازنده با انگشتان، شست‌ها، کف دست‌ها و پاشنهٔ دست‌ها بر سطح بیرونی گاتام ضربه می‌زند. این ساز برای نواختن الگوهای ریتمیک تند نیز مناسب است.

بسیاری از نوازندگان سرشناس سازهای کوبه‌ای در سراسر جهان به صدای آرام و رازآلود این ساز توجه کرده‌اند. در موسیقی سنتی ایران نیز کوزه به‌تازگی در تلفیق‌های موسیقایی گوناگونی که برخی گروه‌های مدرن اجرا می‌کنند، جایگاه چشمگیری یافته است و به این ترتیب صدای کوزه بیش از پیش به گوش می‌رسد.

در کنار سازندگان کوزه در کشورهای مختلف، صنعتگران ایرانی نیز در سال‌های اخیر ساخت کوزه‌های خود را به‌عنوان تجربه‌ای نو آغاز کرده‌اند. بی‌تردید کوزه به‌عنوان سازی با ویژگی‌ها و توانایی‌های خاص خود، هنوز برای بسیاری از نوازندگان کشور ناشناخته است. از این رو هدف ما این است که با تولید کوزه‌هایی متنوع‌تر و با کیفیت موسیقایی بالاتر و عرضهٔ آن‌ها به علاقه‌مندان، به‌ویژه نوازندگان سازهای کوبه‌ای، این ساز را هرچه گسترده‌تر معرفی و فراگیر کنیم.